امام بخاری را بشناسیم…

دسته: تاریخ و شخصیات , شخصیات های بزرگ دینی , مقالات اسلامی
بدون دیدگاه
شنبه - ۶ بهمن ۱۳۹۷

امام بخاری را بشناسیم…

طبق قول راجح، امام بخاری(رح) در ۱۳ شوال سال ۱۹۴ هـ.ق بعد از نماز جمعه، متولد شد.
امام (رح) هنوز کودک بود که پدرش را از دست داد و مادرش پرورش او را به عهده گرفت. مادرش زنی بسیار عبادت گذار بود

امام بخاری در کودکی، بینایی اش را از دست داد که این امر سبب ناراحتی شدید مادرش شد. او در عالم غم واندوه به پیش گاه خداوند متعال با گریه و زاری، به دعا و نیایش پرداخت تا اینکه یک شب حضرت ابراهیم علیه السلام را به خواب دید. آن حضرت علیه السلام به او گفت:« دعایت قبول شد و بینایی جگر گوشه ات مجدداً به او برگردانیده شد». صبح که بیدار شد دید چشمان فرزندش بینا شده است.
مادر بزرگوار امام بخاری از آغاز کودکی او را به مکتب قرآن کریم جهت حفظ کلام الله مجید، فرستاد. او خود می فرماید:« زمانی که در مکتب مشغول تعلم و حفظ قرآن مجید بودم، خداوند متعال در قلب من القا فرمود که احادیث را نیز حفظ نمایم.»
ذکاوت و حافظه امام بخاری رحمه الله
امام بخاری رحمه الله پس از این که از درس مکتب فارغ شد، در سن ده- یازده سالگی در مجلس درس محدث مشهور بخارا، علامه «داخلی» رحمه الله و محدثان دیگر حضور پیدا کرد و دیری نپایید که در احادیث و اسانید آن، مهارت حاصل کرد.
حاشدبن*اسماعیل یکی از معاصران امام بخاری می فرماید: به همراه امام بخاری در محضر علما و مشایخ بصره
بــخــــا را

رفته بودیم. ما شاگردان، احادیث و درس هایی که اساتید به ما املا می کردند می نوشتیم اما امام بخاری رحمه الله نمی نوشت و فقط سماع می کرد. شاگردان به صورت طعنه و مسخره به ایشان گفتند: تو در هر صورت وقت خود را ضایع می کنی، چرا احادیث را نمی نویسی؟ امام رحمه الله خطاب به آنان گفت: نوشته هایتان را پیش خود نگه دارید و گوش کنید تا من همه احادیث را برایتان بخوانم. او همه احادیثی را که آنان نوشته بودند که مجموعه آنها پانزده هزار حدیث بود، عینا به همان ترتیبی که استاد بیان کرده بود، از حفظ خواند. شاگردان همه متحیر شدند و حتی در بعضی موارد دفتر های خودشان را طبق حفظ امام تصحیح کردند.{ تاریخ بغداد۲ ۱۴-۱۵}
سفر های امام بخاری برای فراگیری حدیث
از حضرت ابراهیم بن ادهم منقول است که فرمودند:« به برکت سفر های اصحاب حدیث، خداوند متعال بلاها را از این امت دور می گرداند».
امام بخاری رحمه الله نیز برای فراگیری علم حدیث، سفرهای متعددی انجام داد.
نخستین سفر علمی ایشان زمانی بود که مادر محترمه  و برادر بزرگش در سال ۲۱۰ هـ عازم سفر حج شدند و امام بخاری را که کوچک بود نیز با خود بردند. پس از فارغ شدن از حج، مادر و برادرش به بخارا برگشتند و امام به قصد تحصیل علم در مکه مکرمه ماند.
حجاز مقدس در آن زمان مرکز علم حدیث بود و علما و مشایخ بزرگی در آن وجود داشتند. امام رحمه الله از اساتید و محدثان بزرگی همچون ابوالولید احمد بن محمد ازرقی، امام حُمیدی، حسان بن حسان بصری، خلادبن یحیی و ابوعبدالرحمن مُقری، علم حدیث کسب نمود.
امام رحمه الله در سن هجده سالگی در سال ۲۱۲هـ. ق. به مدینه منوره سفر کرد و در آنجا نیز از محضر محدثان مشهور، کسب فیض نمود. در همین سال بود که کتاب» قضایا الصحابة والتابعین» را به رشته تحریر درآورد و کتاب» التاریخ الکبیر» را در زیر نور ماه تالیف کرد.
ایشان علاوه بر استفاده از علما و محدثان بزرگ حجاز مقدس، به دیگر مراکز علمی بزرگ آن روزگار مانند: شام، مصر، الجزیره، کوفه، بغداد و…. نیز مسافرت نمود.

اساتید امام بخاری رحمه الله
امام بخاری رحمه الله از محضر بیش از هزار نفر از علما و محدثان، کسب فیض کرده و علم حدیث را حاصل نمودند که در اینجا مجال ذکر همه آنها نیست. امام بخاری رحمه الله فقط در حرمین شریفین، از محدثانی همچون ابوعبدالله بن زبیر، عبدالله بن یزید، ابوالولید احمدبن محمد ازرقی، اسماعیل بن سالم صائغ،عبدالعزیز بن عبدالله اویسی، ابراهیم بن منذر، مطرف بن عبدالله، ابوثابت محمد بن عبیدالله، و ابراهیم بن همزه رحمهم الله و جمع کثیری دیگر از علما و محدثان دیگر بلاد اسلامی اخذ حدیث نموده است.
نکته دیگری که در این مورد قابل ذکر است این است که در لیست اساتیدامام بخاری شخصیت*های بزرگی به چشم می*خورد که آنها از شاگردان و پیروان مذهب امام ابوحنیفه رحمه الله بوده اند، که این خود دلالت بر جایگاه امام ابوحنیفه در علم حدیث نیز می*کند. مشهورترین آنها عبارتند از:۱- امام احمد ابوحفص کبیر۲- امام عبدالله بن مبارک۳- یحیی قطان۴- معلی بن منصور۵- ابوعاصم نبیل۶- محمد بن عبدالله بن مثنی انصاری۶- مکی بن ابراهیم۷- اسحاق بن راهویه ۸- نعیم بن حماد ۹- حسین بن ابراهیم اشکاب۱۰- فضیل بن عیاض ۱۱- یحیی بن معین ۱۳- وکیع بن جراح ۱۴- حفص بن غیاث ۱۵- ابوبکربن عیاش ۱۶- خالدبن سلیمان انصاری.[ برای تفصیل بیشتر به کتاب” لامع الدراری ج۱ و “انوارالباری” ج۱ مراجعه شود]۰

شاگردان امام بخاری رحمه الله
هنگامی*که امام رحمه الله تدریس حدیث را آغاز کرد پروانگان علم ودانش از هر طرف برای فراگیری و استماع احادیث نبوی اطراف ایشان را احاطه نمودند. تعداد دقیق کسانی که در مجلس امام بخاری کسب فیض نمودند مشخص نیست، ام امام فربری می*فرماید: بیش از نودهزار نفر سماع حدیث را از امام بخاری رحمه لله نقل کرده*اند.
ابتلا و آزمایشات امام بخاری و وفات ایشان
معمولا هنگامی *که یک شخص در علم وکمال به مرتبه بالایی می رسد، همان طور که هواداران واستفاده کنند*گان از او زیاد می*شوند، بدخواهان و حاسدان نیز زیاد می شوند.
امام بخاری رحمه الله نیز از این قانون مستثنی نبود. برای ایشان هم واقعات تلخ و مشکلات و رنج های بسیاری پیش آمد که در مواردی باعث تبعید و جلاوطنی ایشان گردید. نویسنگان، این واقعات را به تفصیل نوشته*اند که البته ما فقط به بیان یک واقعه که متعلق به اواخر عمر مبارک امام بخاری رحمه*الله می باشد، بسنده می*کنیم.
زمانی که امام بخاری رحمه الله وارد وطن خود- بخارا- شد، تدریس حدیث را آغاز نمود. پس از مدتی حاکم بخارا( خالد بن احمد ذهلی) از امام درخواست کرد که در کاخ شاهی بیاید و فرزندش را درس بدهد. امام بخاری امتناع ورزید و این را نوعی تحقیر و تذلیل علم دانست. که این امر و همچنین نسبت دادن موارد کذب از جانب حاسدان، باعث شد تا حاکم بخارا، حکم تبعید امام را صادر نماید.
هنگامی که امام از بخارا خارج شد مردم سمرقند از ایشان خواستند که به شهر آنان بیاید. ایشان به دعوت مردم سمرقند عازم آن شهر شد. در بین راه در روستای»خرتنگ» جهت استراحت مدتی را اقامت کرد. در همین ایام خبر رسید که مردم روستای خرتنگ نیز در مورد آمدن امام با یکدیگر اختلاف کرده اند. شنیدن این خبر امام را بسیار ناراحت کرد. » غالب» میزبان امام در روستای خرتنگ می*گوید: در هنگام تهجد از امام رحمه الله شنیدم که چنین دعا می*کرد:« اللهم إنه قد ضاقت علی الأرض بما رحبت فاقبضنی إلیک»( خداوندا! زمین با وجود وسعت خود بر من تنگ آمده، پس مرا پیش خود بخوان)
یک ماه از این دعا نگذشته بود که امام در روز شنبه در سال ۲۵۶هـ.ق. در شب عیذ فطر بعد از عمری خدمت به اسلام و جمع*آوری احادیث نبوی جان به جان آفرین تسلیم کرد و در همان روستای خرتنگ دفن گردید. گفته شده تا چندین مدت از قبر ایشان بوی خوش به مشام می رسید و افراد زیادی از دیدن آن تائب می*شدند. این بوی خوش، در واقع بوی اتباع شریعت و احیای سنت بوده است.
سعدیا مرد نکو نام نمیرد هرگز مرده آنست که نامش به نکویی نبرند

نام صحیح بخاری و توضیح آن
اسم آن «الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله صلی الله علیه وسلم و سننه و أیامه» است.
«جامع» در اصطلاح محدثان، به کتابی می*گویند که درآن حد اقل هشت مورد و ابواب، احادیث تخریج و جمع آوری شود. و آن هشت ابواب عبارتند از:
۱- سیر (ومغاری)،۲- آداب، ۳- تفسیر، ۴- عقاید، ۵- فتن، ۶- اشراط (علامات قیامت)، ۷- احکام،۸- مناقب.
و آن را «مسند» به این سبب گویند که به همراه سند متصل، روایات مرفوع، نقل شده*است و آثار و غیره ضمناً و تبعاً آورده شده اند. «صحیح» یعنی صحت در آن التزام شده است. و منظور از «مختصر» این که تمام احادیث صحیح، درآن جمع آوری نشده اند. «سنن» هم اشاره به افعال و تقریرات آن حضرت و «ایام» اشاره به غزوات و واقعاتی که در عصر مبارک پیامبر صلی*الله*علیه*وسلم به وقوع پیوسته اند، دارد.
سبب تألیف
در مورد سبب تألیف دونظریه وجود دارد:
یکی آن است که امام رحمه الله فرموده است: در مجلس درس استادمان «اسحاق بن راهویه» رحمه الله حضور داشتیم که ایشان به طور عموم خطاب فرمودند: «لو جمعتم مختصراً یصحح سنة رسول الله صلی*الله علیه وسلم» (اگر در مورد سنت و احادیث رسول الله کتابی مختصر گرد آوری می کردید، خوب بود) به همین سبب، داعیه و انگیزه* تألیف این کتاب در قلب من به وجود آمد.
سخن دیگری نیز از خودش مروی است. می فرماید: یک مرتبه پیامبر اکرم صلی*الله*علیه*وسلم
را به خواب دیدم که کنارایشان نشسته ام و با بادبزنی مگس ها را از روی مبارک ایشان دور می کردم.
معبران خواب، تعبیر کردند که «أنت تذب عنه الکذب» یعنی تو احادیث کذب و دروغینی که به آن*حضرت نسبت داده می*شوند را دفع می کنی. همین خواب، باعث و مشوق من درتالیف این کتاب گردید.
البته میان این دو سبب، منافات وجود دارد؛ چون ممکن است هر دو موضوع، سبب این امرشده باشد.

اطلاق اصح الکتب بعد کتاب الله
نزد علمای متأخرین صحیح*ترین کتاب بعد از کتاب الله، صحیح بخاری است. قبل از به وجود آمدن صحیح بخاری، وصف «اصح الکتب» را بر مؤطای امام مالک اطلاق می*کردند و بعد از آن صحیح بخاری این مقبولیت را به خود اختصاص داد.
مؤطای امام مالک و صحیح مسلم نیز به اعتبار صحت، از جایگاه بالایی برخوردار هستند، اما نزد جمهور علما، صحیح بخاری برصحیح مسلم به چندین وجه، فوقیت و برتری دارد؛ همچنان که حافظ ابن حجر رحمه الله با تفصیل آن را به اثبات رسانده است.
برتری صحیح بخاری را بر مؤطای امام مالک به این وجوه و اسباب بیان کرده اند:
– تعداد روایات مرفوعه، در صحیح بخاری خیلی بسیار و روایات مرفوعه ی مؤطا، نسبت به صحیح بخاری بسیار اندک هستند.
– در مؤطا، احادیث مرفوع و موقوف هر دو، وجود دارد ولی در اصل کتاب صحیح بخاری احادیث مرفوع بیان می*شوند و احادیث موقوف بسیار اندک هستند و تعلیقات و غیره را فقط به طور استشهاد می*آورد.
– نزد امام مالک، مراسیل و منقطعات حجت هستند و انقطاع سند نزد او ایرادی ندارد اما نزد امام بخاری، مراسیل حجت نیستند و انقطاع سند، صحت روایت را از بین می*برد.
بعضی از علمای غرب (اندلس، مراکش و …) گفته اند: صحیح مسلم از صحیح بخاری برتری دارد. اما نه به این معنی که به اعتبار صحت افضل است، بلکه به این علت که امام مسلم رحمه الله بعد از مقدمه ی کتاب، فقط احادیث مرفوع آورده است و احادیث موقوف نیاورده است، ولی امام بخاری رحمه الله گرچه در داخل کتاب، احادیث مرفوع آورده است، اما در ترجمة الباب، تعلیقات و احادیث موقوف بسیار نقل کرده است.
همچنین به این دلیل که ترتیب صحیح مسلم، بسیار سهل و مطلوب است که در یک باب همه احادیثی را که متعلق به آن باب*اند، می*آورد اما امام بخاری این چیز را ملاحظه نکرده، بلکه مثلا یک حدیث را که طرق مختلف دارد، در جاهای متعددی از کتاب خود می*آورد.
البته این مطلب باید گفته شود که این رویه از دقت نظر امام بخاری می*باشد که در فهم هر کس نمی*آید.

رفع یک اشتباه و غلط فهمی
از مطالب فوق، این برداشت صحیح و درست نیست که همه ی احادیث صحیح بخاری بر صحیح مسلم یا دیگر کتب حدیث، تفوق و برتری دارند. بلکه صحت و افضلیتی که صحیح بخاری برخوردار است، به اعبتار کلی و مجموعی است. بسیاری از احادیث و اسناد غیر صحیح بخاری، از احادیث و اسناد صحیح بخاری قوی*تر هستند.
مدار صحت احادیث بر این امرنیست که در صحیح بخاری یا مسلم و … و … روایت شده باشد، بلکه معیار صحت هر حدیث، موجود بودن و یافت شدن شروط حدیث در آن است.
علامه ی محقق قاسم بن قطلوبغا رحمه الله می فرماید: «قوة الحدیث انما هی بالنظر الی رجاله لا بالنظر الی کونه فی کتابی کذا» (قوت و صحت حدیث به اعتبار اجال آن است نه به اعتبار این که در فلان کتاب وجود داشته باشد). کشف الباری: ۱/۱۹۲-۱۸۵و انعام الباریث: ۱/۹۹و ۱۰۳و۱۰۶و۱۱۳
این مطلب از سایت رسمی پایگاه اطلاع رسانی حوزه علميه دارالعلوم زاهدان گرفته شده است.


نوشته شده توسط:faezin - 214 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۵
برچسب ها: